Soorten fundering onder een huis

Elk huis heeft een fundering. Maar niet elk huis heeft dezelfde soort. Dat hangt bijvoorbeeld af van het bouwjaar en de bodem. Dat schrijft het KCAF. Veel eigenaren weten niet welke fundering onder hun huis zit, schrijft de gemeente Rotterdam. Op deze pagina lees je welke soorten er zijn. En hoe je kunt uitzoeken welke jij hebt.

Welke soorten fundering zijn er?

Het KCAF deelt funderingen grofweg in 3 typen in:

• funderingen op houten palen;
• funderingen op moderne palen;
• ondiepe funderingen, ook wel funderingen op staal.

Op slappe bodem staat een huis vaak op palen. Op hogere, stevige zandgrond heeft een huis vaak een ondiepe fundering. Dat schrijft het KCAF in een brochure uit 2022.

In zijn vragen en antwoorden deelt het KCAF het verder op. Bij een fundering op palen noemt het KCAF:

• palen van beton, soms voorgespannen;
• houten palen van grenenhout of vurenhout;
• houten palen met een betonnen opzetter;
• stalen buispalen, gevuld met zand en/of beton.

Bij een fundering zonder palen noemt het KCAF:

• stroken, poeren of een plaat direct op zandgrond;
• slieten: korte takken die rechtop in de grond zijn gestoken.

Hoe ziet een houten paalfundering eruit?

Het KCAF noemt 2 varianten. Ze heten de Amsterdamse en de Rotterdamse fundering. Ze komen niet alleen in die steden voor. In Rotterdam staan ook huizen op een Amsterdamse fundering. En in Gouda kan een Rotterdamse fundering voorkomen.

• Amsterdamse fundering: op de palen ligt een dwarsbalk van hout, de kesp. Daarop ligt het langshout.
• Rotterdamse fundering: op de palen ligt alleen het langshout.

Daarboven komt een betonbalk met de dragende muur erop. Of direct de dragende muur. Dat schrijft het KCAF.

Volgens de brochure van het KCAF zijn de palen meestal van vurenhout of grenenhout. De houtsoort maakt uit:

• Grenen palen zijn gevoelig voor bacteriën. Dat schrijft het KCAF.
• Vuren palen zijn minder gevoelig voor bacteriën, staat in de brochure. In de vragen en antwoorden van het KCAF staat iets anders. Daar staat dat vuren er niet gevoelig voor is.
• Beide houtsoorten zijn wel gevoelig voor schimmel bij droogstand, schrijft het KCAF.

Houten palen zijn gevoelig voor aantasting, onder meer door een te lage grondwaterstand. Dat schrijft het KCAF. Wat er dan gebeurt, lees je bij Oorzaken van funderingsproblemen.

Wat is een betonoplanger?

Soms zit er een stuk beton bovenop een houten paal. Het hout steekt daar een stukje in. Dat stuk beton heet een betonoplanger. Volgens de brochure van het KCAF zijn die gebruikt van 1930 tot 1970. Eerst om metselwerk te besparen. Later kwamen er langere oplangers. Daardoor kwam het hoogste hout dieper in het grondwater te staan.

Ligt een lek riool van de gemeente lager dan het hoogste hout in de oplanger? Dan is er risico op funderingsproblemen. Dat staat in het stappenplan van het KCAF. Dat geldt ook bij andere maatregelen die het grondwater verlagen.

Hoe zit het met betonpalen?

Volgens de brochure van het KCAF kregen nieuwe huizen vanaf 1970 meestal betonpalen. De bronnen schrijven over problemen met betonpalen:

• KCAF (brochure): problemen komen relatief weinig voor. Zijn ze er wel? Dan gaat het meestal om te weinig draagvermogen door constructieve problemen.
• KCAF (vragen en antwoorden): problemen zijn niet uitgesloten, maar de kans is zeer klein. Bekende problemen komen meestal door fouten bij de uitvoering of de constructie.
• Vereniging Eigen Huis: de grondwaterstand tast betonpalen niet aan. Ze zijn sterker. Daardoor ontstaan er zelden problemen mee.

Wat zijn stalen buispalen?

Stalen buispalen gebruikt men om een nieuwe fundering onder een bestaand huis te maken. Dat gebeurt als er funderingsproblemen zijn gebleken. Dat schrijft het KCAF. Lees meer bij Funderingsherstel.

Wat is een fundering op staal?

Een fundering op staal is een fundering zonder palen. Het KCAF noemt het ook een ondiepe fundering. Onder de dragende muur zit een verbrede voet van metselwerk of beton. Die voet staat direct op de bodem eronder.

De naam is misleidend, schrijft het KCAF. Er zit geen staal in, op eventueel wapeningsstaal na. “Op staal” komt volgens het KCAF waarschijnlijk van “op sthal”.

De gemeente Rotterdam beschrijft zo’n huis als een niet-onderheide woning. Het huis ligt op een plaat of op een strook met een verbrede voet. Die ligt ongeveer een meter onder de grond. Dit komt vaak voor bij oude, kleine woningen, schrijft Rotterdam. In Rotterdam zijn ongeveer 30.000 woningen zo gefundeerd.

Een huis zonder palen zakt mee met de bodem. In klei- en veengebieden gaat dat in hetzelfde tempo als de bodemdaling. Maar niet altijd gelijkmatig. Dat schrijft het KCAF.

Volgens Vereniging Eigen Huis zijn na de Tweede Wereldoorlog veel huizen snel gebouwd. Soms kregen ze geen geschikte fundering. Die gebouwen kunnen nu gaan verzakken, schrijft de vereniging.

Uit welke tijd komt welke fundering?

Het bouwjaar geeft een eerste idee. De bronnen zeggen dit:

• KCAF (kennisbank): houten paalfunderingen werden vooral gebruikt tot 1970.
• KCAF (landelijk loket): houten funderingen en funderingen op staal werden vooral vóór 1970 gebruikt.
• KCAF (brochure 2022): betonoplangers werden gebruikt van 1930 tot 1970. Vanaf 1970 kregen huizen meestal betonpalen.
• RVO: tot grofweg 1970 kregen panden vaak houten palen of een ondiepe fundering.
• Gemeente Zaanstad: in 1970 stopte het gebruik van grenenhout in funderingen van woongebouwen.
• Gemeente Rotterdam: in Rotterdam staat een woning van voor ongeveer 1980 meestal op houten palen. Daarna kregen woningen bijna allemaal betonpalen.

Rotterdam noemt ook uitzonderingen. Net na de Tweede Wereldoorlog werden gebombardeerde gebouwen herbouwd op betonpalen. En in wijken als Vreewijk, Bloemhof en Kralingseveer zijn geen palen gebruikt.

Het KCAF waarschuwt zelf: “Het jaar 1970 is geen harde lijn”. Het kan sterk verschillen per regio en soort bebouwing. Het bouwjaar zegt dus niet zeker welke fundering je hebt.

Hoe kom je erachter waarop jouw huis staat?

Er is in Nederland geen landelijke registratie van de fundering per pand. Dat schrijft het KCAF. De bronnen noemen deze manieren om het uit te zoeken.

1. Vraag de bouwtekening op

Je kunt de fundering achterhalen via de oorspronkelijke bouwtekening. Die vraag je op bij de afdeling Bouw- en Woningtoezicht van je gemeente. Dat schrijft Vereniging Eigen Huis.

Het stappenplan van het KCAF zegt meer over het archief van de gemeente:

• Daar kun je meestal de oorspronkelijke bouwtekening van het bouwblok kopiëren.
• Bij houten palen geldt dat ook voor de heistaat en de bouwvergunning.
• Ook latere verbouwingen kunnen belangrijk zijn voor de fundering. Het KCAF adviseert een bouwkundige ernaar te laten kijken.
• Op de tekening zie je hoeveel panden bij het bouwblok horen.

Volgens de brochure van het KCAF staat op de tekening hoe hoog het funderingshout zit. Ook zie je of er betonoplangers op de palen zitten.

Let op: het is niet zeker dat het huis volgens de tekening is gebouwd. Dat schrijft het KCAF. Er zijn na de bouw geen bijgewerkte tekeningen gemaakt. Er kunnen dus verschillen zijn. Soms staat er in het archief helemaal niets over de fundering. Het KCAF raadt dan aan om te overleggen met de andere eigenaren. Het gaat om alle eigenaren van de bouwkundige eenheid.

2. Kijk of je gemeente een kaart heeft

Sommige gemeenten hebben een funderingskaart. Twee voorbeelden:

• Rotterdam: op de funderingskaart zoek je je adres op. Je ziet dan of bekend is op welke fundering je woning staat. Een groen vierkantje betekent dat eerder is onderzocht welke fundering het is. Let op: er staan ook verouderde rapporten op die minder betrouwbaar zijn. Dat schrijft Rotterdam.
• Zaanstad: het funderingsloket houdt de funderingsgegevens bij van oude woningen. Het gaat om woningen van voor 1951.

Het KCAF noemt nog een stap. Vraag het KCAF en je gemeente of het archief iets weet over funderingsproblemen. Het gaat om mogelijke problemen in je gemeente en je buurt. Waar je terechtkunt, lees je bij Funderingsloket.

3. Kijk naar de gegevens van het KCAF

Het KCAF verzamelt funderingsgegevens in een database: FunderMaps. Van een deel van de panden zijn daar gegevens over de fundering bekend. Het gaat om ongeveer 35% van de panden van voor 1970. Dat is een berekening van het eerste kwartaal van 2025.

Ontbreken gegevens over een pand? Zijn er wel gegevens van vergelijkbare panden ernaast? Dan gelden die ook voor jouw pand. Het KCAF noemt dat “afgeleid”. Zijn er ook van die panden geen gegevens? Dan schat een model het meest waarschijnlijke type fundering. Het KCAF noemt zulke gegevens “indicatief”. Een model kan zich vergissen, schrijft het KCAF. Hoe je het risico van een adres opzoekt, lees je bij Funderingsrisico opzoeken.

4. Laat een funderingsonderzoek doen

Een funderingsonderzoek geeft een nauwkeurig beeld van de staat van de fundering, schrijft het KCAF. Volgens het stappenplan van het KCAF gaat dat zo. Eerst meet men met een waterpas een voeg in het metselwerk na. En een paar vloeren. Zo wordt duidelijk hoeveel het huis sinds de bouw is gezakt. Daarna wordt op een paar plekken de fundering uitgegraven. Die wordt gemeten en in kaart gebracht. Bij houten palen worden zo nodig houtmonsters genomen.

Ook bij een huis zonder palen is onderzoek mogelijk, schrijft de gemeente Rotterdam. Lees meer bij Funderingsonderzoek.

Koop je een huis? Lees dan Huis kopen en de fundering.

Waarom maakt de soort fundering uit?

Elke soort fundering kan eigen problemen krijgen. Dat schrijft het KCAF. Het KCAF noemt deze risico’s:

• Houten palen: droogstand en palenpest. Bij droogstand gaat het hout schimmelen en rotten. Palenpest is aantasting door bacteriën in grenen palen.
• Een fundering zonder palen: vocht dat in de constructie optrekt bij hoog grondwater. Dat kan schimmel en schade aan de constructie geven. Ook een grondwaterstand die op en neer gaat of daalt. Klei- en veenlagen kunnen dan inklinken. Het pand kan dan verzakken. En zakking van de bodem kan het pand ongelijk laten zakken.

Het is belangrijk dat je de kwaliteit van je fundering kent. Dan weet je ook of je iets moet doen. Dat schrijft de gemeente Rotterdam.

Een bouwblok is een aantal panden die tegelijk zijn gebouwd op een gezamenlijke fundering. Werd er later een pand naast gebouwd? Dan gebruikte men vaak de bestaande zijgevel. Die panden vormen dan samen een bouwkundige eenheid. Zo kunnen ook losse blokken één eenheid vormen. De eigenaren in een bouwkundige eenheid zijn samen verantwoordelijk bij funderingsproblemen. Dat schrijft het KCAF in zijn stappenplan. Hebben je buren problemen met de fundering? Dan kan dat ook voor jou gelden, schrijft de gemeente Rotterdam. Zeker als jullie een gedeelde fundering hebben.

Dreigt je huis of een deel ervan in te storten? Lees dan Eerst je veiligheid.